Przejdź do treści
AI for Everyone
Wszystkie artykuły

Jak używać drugiego mózgu na co dzień. Źródła, pytania i przegląd w rytmie tygodnia

Drugi mózg

12 min czytaniaAutor: Juliusz Tomeczek

Po prawej stronie okładki czerwona kropkowana linia tworzy okrąg. W jego środku widać kalendarz z siedmioma polami dni tygodnia, z których piąte jest czerwone. Na okręgu leżą trzy symbole: u góry dokument z fragmentem zaznaczonym na czerwono, po prawej u dołu dymek z czerwonym znakiem zapytania, a po lewej u dołu lupa z czerwonym ptaszkiem w szkle. Po lewej stronie widać nadtytuł „Drugi mózg, odcinek 4”, tytuł „Jak używać drugiego mózgu na co dzień” i podtytuł „Źródła, pytania i przegląd w rytmie tygodnia”, a w lewym dolnym rogu znak AI for Everyone z adresem aiforeveryone.blog.

Seria o drugim mózgu, odcinek 4 z 4: codzienna praca

🎧 Posłuchaj podcastu o tym artykule


Trzeci odcinek tej serii zakończyłem ćwiczeniem: pięć źródeł w pięć dni, codziennie jedno pytanie, a w piątek jedna reguła dopisana do pliku zasad. Jeśli masz to ćwiczenie za sobą, Twój drugi mózg ma kilkanaście stron, kilka sprawdzonych odpowiedzi i plik zasad dłuższy niż tydzień temu. W tym odcinku pokażę, co robić dalej, żeby za trzy miesiące ten system nadal Ci służył.

Drugi mózg łatwiej zbudować, niż utrzymać. Andrej Karpathy pisze w notatce „LLM Wiki”, że ludzie porzucają swoje bazy wiedzy, bo pracy przy utrzymaniu takiej bazy przybywa szybciej niż pożytku z niej. Najbardziej męczy nie czytanie i nie myślenie, tylko porządki: poprawianie odnośników, uaktualnianie streszczeń, zaznaczanie, że nowa informacja przeczy starej. We wzorcu Karpathy’ego te porządki robi model językowy. Człowiekowi Karpathy zostawia cztery zadania: dobierać źródła, kierować analizą, zadawać dobre pytania i zastanawiać się, co z tego wszystkiego wynika.

Te zadania łatwo jednak zaniedbać. Źródła dodajesz hurtem i nie czytasz stron, które agent na ich podstawie napisał. Z pytaniami wracasz do wyszukiwarki, bo tak jest szybciej. Przeglądu nie robisz, więc po dwóch miesiącach połowa stron opisuje stan, który jest już nieaktualny. Dlatego proponuję prosty rytm: dwie czynności wykonujesz na bieżąco, trzecią raz w tygodniu, a czwartą raz w miesiącu.

Przykłady biorę z tych samych trzech dziedzin co w poprzednich odcinkach: z pracy kancelarii prawnej, z wdrożenia systemu w firmie i ze sprzedaży.

Rytm w jednej tabeli

Kiedy Czynność Ile to trwa Po co
na bieżąco dodajesz źródło i czytasz, co agent na jego podstawie zapisał kilka minut na źródło żeby wiedza trafiała do systemu wtedy, gdy ją zdobywasz
na bieżąco zadajesz pytanie i zapisujesz odpowiedź wartą zachowania kilka minut żeby system pracował dla Ciebie, a nie tylko rósł
raz w tygodniu zlecasz przegląd i decydujesz o poprawkach około pół godziny żeby nieaktualne strony nie udawały aktualnych
raz w miesiącu porządkujesz plik zasad i robisz kopię około pół godziny żeby zasady nadal były krótkie i dało się ich przestrzegać

Czas trwania każdej czynności podaję na podstawie własnej pracy. Traktuj te wartości jako szacunek, bo zależą od tego, ile źródeł dodajesz i jak długie są Twoje dokumenty.

Schemat rytmu pracy z drugim mózgiem. Trzy poziomy od góry do dołu. Pierwszy, „Na bieżąco”, zawiera dwa pola: „Nowe źródło: dodaj i przeczytaj, co agent zapisał” oraz „Pytanie: zadaj, sprawdź w źródle, zapisz dobrą odpowiedź”. Drugi, „Raz w tygodniu”, zawiera pole „Przegląd: sprzeczności, nieaktualne twierdzenia, strony bez odnośników, jedna nowa reguła”. Trzeci, „Raz w miesiącu”, zawiera pole „Plik zasad: skróć, usuń sprzeczne reguły, zrób kopię folderu”.

Na bieżąco: źródła

W poprzednim odcinku źródła dodawaliśmy pojedynczo i po każdym sprawdzaliśmy trzy rzeczy: czy plik źródła się nie zmienił, czy strony mają odnośniki i czy agent uzupełnił spis oraz dziennik. W codziennej pracy ta zasada nadal obowiązuje, ale dochodzą dwa pytania, których przy czterech dokumentach z poprzedniego odcinka nie trzeba było sobie zadawać.

Pierwsze pytanie: co w ogóle zasługuje na miejsce w systemie. Nie każdy dokument, który przechodzi przez Twoje ręce, jest źródłem. Stosuję prosty sprawdzian: czy za trzy miesiące zechcę zapytać o coś, co jest w tym dokumencie? Jeśli tak, dokument trafia do folderu Źródła. Jeśli nie, zostaje tam, gdzie był. System, do którego trafia wszystko, odpowiada gorzej, bo ważne ustalenia giną wśród przypadkowych.

Dziedzina Warto dodać Lepiej pominąć
kancelaria prawna orzeczenie, na które się powołujesz, komentarz do przepisu, własną notatkę z analizy zagadnienia orzeczenia, które wyszukiwarka wyświetliła, ale na które się nie powołujesz
wdrożenie systemu notatkę ze spotkania, na którym zapadła decyzja, opis procesu, zgłoszoną zmianę całą korespondencję o terminach spotkań
sprzedaż notatkę po rozmowie z klientem, raport o branży, zastrzeżenia zgłoszone do oferty materiały reklamowe konkurencji zebrane „na wszelki wypadek”

Przypominam też zastrzeżenie z poprzednich odcinków: materiały poufne dodawaj tylko wtedy, gdy pozwalają na to umowa z klientem i warunki korzystania z agenta.

Drugie pytanie: kiedy wolno dodać kilka źródeł naraz. Karpathy pisze, że sam woli dodawać źródła pojedynczo i pilnować pracy modelu, ale dopuszcza też dodawanie wielu źródeł naraz przy mniejszym nadzorze. Radzi wypracować własny sposób i zapisać go w pliku zasad. Mój sposób jest taki: pojedynczo dodaję każde źródło nowego rodzaju, a hurtem tylko takie, z jakimi agent już sobie radził. Jeśli agent opracował poprawnie dziesięć notatek ze spotkań, jedenastą i dwunastą możesz dodać razem. Pierwszą umowę, pierwszy raport albo pierwszą transkrypcję dodaj osobno i przeczytaj wszystkie strony, które agent napisał albo zmienił na podstawie takiego źródła.

Nie musisz za to czytać wszystkich zmienionych stron po dodaniu każdego źródła, bo byłoby ich za dużo. Karpathy zauważa, że po dodaniu jednego źródła model zmienia nieraz od dziesięciu do piętnastu stron wiki. Wystarczą dwie rzeczy. Poproś agenta, żeby przed zapisaniem stron pokazał najważniejsze ustalenia, tak jak w poleceniu z poprzedniego odcinka. Potem otwórz dziennik i przeczytaj, które strony agent zmienił. Do samych stron zajrzyj wtedy, gdy ustalenia Cię zaskoczyły albo gdy agent oznaczył coś jako własny wniosek.

Jeżeli często pracujesz z artykułami z internetu, przyda się rozszerzenie do przeglądarki, które zapisuje stronę jako plik Markdown. Karpathy poleca Obsidian Web Clipper, przygotowany przez twórców Obsidiana.

Na bieżąco: pytania

Drugi mózg, do którego tylko dodajesz źródła, jest archiwum. Zaczyna pracować dopiero wtedy, gdy go pytasz. Najprostszy nawyk, jaki znam, jest taki: zanim zaczniesz szukać czegoś w plikach albo w poczcie, zadaj pytanie systemowi. Jeśli odpowie dobrze, oszczędzasz czas. Jeśli odpowie „tego nie wiadomo”, też się czegoś dowiadujesz: wiesz, jakiego źródła w systemie brakuje.

Pytania, które w mojej pracy wracają najczęściej, dzielą się na trzy rodzaje.

Rodzaj pytania Kancelaria prawna Wdrożenie systemu Sprzedaż
przygotowanie „Co wiemy o [zagadnieniu] przed jutrzejszym spotkaniem z klientem?” „Jakie decyzje dotyczą modułu [nazwa] i które sprawy czekają jeszcze na rozstrzygnięcie?” „Co ustaliliśmy z [klientem] w ostatnich trzech rozmowach?”
zmiana „Co nowego wniosły źródła dodane w tym miesiącu?” „Które decyzje zostały zastąpione od początku kwartału?” „Jakie zastrzeżenia pojawiły się po raz pierwszy w tym miesiącu?”
porównanie „Zestaw w tabeli stanowiska sądów w dodanych orzeczeniach” „Porównaj dwa warianty procesu akceptacji i wskaż, skąd pochodzi każda informacja” „Porównaj zastrzeżenia klientów z dwóch branż”

W poprzednim odcinku podałem dwa warunki dobrej odpowiedzi: taka odpowiedź wskazuje strony i źródła oraz mówi wprost, czego system nie wie. W codziennej pracy dochodzi trzeci warunek, który dotyczy już Ciebie: im więcej zależy od odpowiedzi, tym dokładniej sprawdzasz ją w źródle. Odpowiedź, która pomaga Ci przypomnieć sobie przebieg rozmowy, wystarczy przeczytać. Odpowiedź, na której opierasz pismo, ofertę albo decyzję, sprawdzasz w każdym źródle, które ta odpowiedź wskazuje. Model streszcza, a przy streszczaniu zdarza mu się zgubić zastrzeżenie albo połączyć dwie daty w jedną, co pokazała próba opisana w poprzednim odcinku.

Odpowiedź wartą zachowania zapisz jako stronę rodzaju „Odpowiedź”, tak jak w kroku 4 poprzedniego odcinka. Karpathy zwraca uwagę, że odpowiedź może mieć różną postać: strony, tabeli porównawczej, a nawet prezentacji. Proś więc o taką postać odpowiedzi, jaka przyda Ci się w pracy. Porównanie, o które prosisz przed spotkaniem, po zapisaniu zostaje w wiki, a agent uzupełni je, gdy dodasz kolejne źródło.

Jest też pytanie, które warto zadawać w poniedziałek rano, zanim otworzysz pocztę:

Na podstawie dziennika wypisz, co zmieniło się w wiki od [data]. Podaj dodane źródła, nowe strony i decyzje oznaczone jako zastąpione.

Agent przygotuje taką odpowiedź w chwilę, a Ty przypomnisz sobie dzięki niej, na czym stanęła praca w poprzednim tygodniu.

Raz w tygodniu: przegląd

W przeglądzie z poprzedniego odcinka agent szukał trzech rzeczy: sprzeczności, stron bez odnośników i twierdzeń bez źródła. Przy większej wiki dochodzi czwarta, najgroźniejsza: twierdzenia, które były prawdziwe w chwili zapisania, ale przeczy im już nowsze źródło. Strona z takim twierdzeniem wygląda tak samo wiarygodnie jak każda inna. Karpathy wymienia takie twierdzenia na liście rzeczy, których model ma szukać przy okresowym przeglądzie, obok sprzeczności, stron, do których nie prowadzi żaden odnośnik, pojęć bez własnej strony i luk, które można uzupełnić wyszukiwaniem w sieci.

Polecenie tygodniowego przeglądu może wyglądać tak:

Zrób przegląd wiki zgodnie z zasadami. Wypisz po kolei:
1. sprzeczności między stronami,
2. twierdzenia, które przestały być aktualne, bo nowsze źródło mówi co innego,
3. strony, do których nie prowadzi żaden odnośnik,
4. pojęcia, które pojawiają się na kilku stronach, a nie mają własnej strony,
5. pytania, na które wiki nie odpowiada, i źródła, których warto poszukać.
Niczego nie poprawiaj. Pokaż listę, a ja zdecyduję, co zmienić.

Ostatni wiersz tego polecenia jest równie ważny jak ostatni wiersz pierwszego polecenia z poprzedniego odcinka. Agent, który sam poprawia znalezione usterki, rozstrzyga za Ciebie, która z dwóch sprzecznych informacji jest prawdziwa. Tę decyzję podejmujesz Ty, bo tylko Ty wiesz, że klient zmienił zdanie przez telefon albo że starsze orzeczenie nadal obowiązuje.

Z listą od agenta robisz trzy rzeczy.

  1. Rozstrzygasz sprzeczności i nieaktualne twierdzenia. Wzór pliku zasad z poprzedniego odcinka mówi, że starej decyzji się nie kasuje, tylko oznacza jako zastąpioną i wskazuje, co ją zastąpiło. Dzięki temu za pół roku odtworzysz nie tylko obowiązującą decyzję, ale też decyzję wcześniejszą i powód zmiany.
  2. Wybierasz jedną usterkę i dopisujesz regułę, która zapobiegnie jej powtórzeniu. To ta sama zasada co w kroku 5 poprzedniego odcinka: gdy poprawiasz zdanie, naprawiasz jedną stronę, a gdy dopisujesz regułę, chronisz przed tą samą usterką wszystkie strony, które agent napisze później. Jedna reguła tygodniowo wystarczy.
  3. Zapisujesz pytania bez odpowiedzi. Piąty punkt listy to gotowy plan lektur na następny tydzień. Karpathy pisze, że model dobrze podpowiada, o co jeszcze warto zapytać i jakich źródeł poszukać.

Żeby nieaktualne twierdzenia było łatwiej wyłapać, dopisz do pliku zasad jedną regułę:

- Informację, która może się zmienić (cena, termin, stan prawny, osoba odpowiedzialna), podajesz razem z datą w postaci „stan na [dzień]” oraz z odnośnikiem do źródła.

Zdanie „próg akceptacji wynosi 10 000 zł” po pół roku może wprowadzać w błąd. Zdanie „próg akceptacji wynosi 10 000 zł, stan na 12 maja” samo podpowiada, że warto sprawdzić, czy próg się nie zmienił.

W każdej z trzech dziedzin przegląd wyłapie co innego:

  • Kancelaria prawna. Strona zagadnienia opiera się na orzeczeniu, a w źródłach jest już nowsze, które ocenia sprawę inaczej. Po przeglądzie strona pokazuje oba stanowiska i ich daty.
  • Wdrożenie systemu. Dwie strony podają różny próg kwotowy, bo jedna powstała przed zmianą, a druga po niej. Po przeglądzie starsza decyzja jest oznaczona jako zastąpiona.
  • Sprzedaż. Karta klienta wymienia osobę kontaktową, która według ostatniej notatki z rozmowy przeszła na inne stanowisko w firmie. Po przeglądzie karta podaje nową osobę i datę zmiany.

Raz w miesiącu: plik zasad i kopia

Plik zasad rośnie o regułę tygodniowo, więc po kwartale ma kilkanaście nowych wierszy. W poprzednim odcinku przytoczyłem dokumentację Claude Code: agent traktuje plik zasad jak wskazówki, a nie jak ustawienia, których musi bezwzględnie przestrzegać, i stosuje się do zasad tym konsekwentniej, im są krótsze i konkretniejsze. Długi plik z regułami, które sobie przeczą, działa gorzej niż krótki. Dlatego raz w miesiącu zleć agentowi przegląd samych zasad:

Przeczytaj plik zasad. Wypisz reguły, które sobie przeczą, reguły, które mówią to samo innymi słowami, i reguły zbyt ogólne, żeby dało się sprawdzić, czy ich przestrzegasz.
Niczego nie zmieniaj. Pokaż listę, a ja zdecyduję, co poprawić.

Z dwóch reguł, które sobie przeczą, zostaw jedną. Reguły, które się powtarzają, połącz w jedną. Regułę zbyt ogólną zastąp konkretną: zamiast „pisz starannie” wpisz „każde twierdzenie ma odnośnik do źródła”. Regułę, której nie umiesz uzasadnić, usuń.

Przy tej okazji zrób kopię całego folderu i zachowaj ją obok kopii z poprzedniego miesiąca. W kroku 3 poprzedniego odcinka kopia chroniła przed pierwszymi błędami agenta. Teraz chroni kilka miesięcy Twojej pracy. Karpathy przypomina, że wiki jest zwykłym folderem plików tekstowych, więc historię jej zmian można prowadzić w systemie kontroli wersji. Jeśli nie znasz takich narzędzi, comiesięczna kopia folderu wystarczy.

Raz w miesiącu warto też zajrzeć do folderu Moje. W drugim odcinku ustaliliśmy, że notatki z własną tezą piszesz samodzielnie. Model porządkuje materiał, ale nie zastąpi Cię w myśleniu. Jeśli przez miesiąc w folderze Moje nie przybyło żadnej notatki, to znaczy, że system zapamiętuje za Ciebie, ale nie pomaga Ci zrozumieć tego, co zapamiętał. Wybierz jedno zagadnienie, przeczytaj jego stronę w wiki i napisz własnymi słowami, co o nim sądzisz.

Trzy rzeczy, których nauczyła mnie dłuższa praca z agentem

Swój drugi mózg prowadzę w ten sposób od kilku miesięcy. Te trzy obserwacje pochodzą z mojej pracy i nie są wynikiem pomiaru.

Przegląd, który nigdy niczego nie znajduje, powinien niepokoić. Brak usterek może znaczyć, że wiki jest w porządku, ale może też znaczyć, że przegląd nie działa. Od czasu do czasu sprawdź go tak, jak zrobiłem to w próbie z poprzedniego odcinka: dodaj stronę z twierdzeniem bez źródła i zobacz, czy agent ją wskaże.

Agent w jednej rozmowie nie wie, co robi w drugiej, prowadzonej w tym samym czasie. Jeśli w jednym oknie agent opracowuje źródło, a w drugim robi przegląd, w obu rozmowach może zmienić tę samą stronę albo ten sam wpis w dzienniku, a wtedy jedna zmiana skasuje drugą. Dopóki nie masz wprawy, nie prowadź dwóch rozmów równocześnie.

Zasada ustalona tylko w rozmowie znika razem z rozmową. Agent nie pamięta wczorajszych ustaleń, jeśli nie są zapisane w pliku. Gdy poprawiasz agenta i chcesz, żeby poprawka obowiązywała jutro, każ mu dopisać ją do pliku zasad i przeczytaj, co dopisał.

Po czym poznać, że system działa

Po miesiącu pracy w tym rytmie zadaj sobie cztery pytania.

  1. Czy pytam system, zanim zacznę szukać w plikach i w poczcie? Jeśli nie, to znaczy, że odpowiedzi nie są jeszcze dość dobre albo że nie masz do nich zaufania. W obu przypadkach pomaga to samo: dodawać mniej źródeł i dokładniej czytać strony, które agent na ich podstawie pisze.
  2. Czy ufam stronom, do których od dawna nie zaglądam? Jeśli nie, przegląd jest za rzadki albo zbyt pobieżny.
  3. Czy plik zasad zmienił się w ostatnim miesiącu? Jeśli plik się nie zmienia, zwykle znaczy to, że nikt nie czyta wyników pracy agenta, a nie że agent przestał się mylić.
  4. Czy w folderze Źródła leżą dokumenty, których agent jeszcze nie opracował? Zaległości rosną po cichu. Jeśli takich dokumentów jest więcej niż kilka, przestań dodawać nowe i zleć opracowanie tych, które czekają.

Kiedy odpowiedzi na te cztery pytania wypadają źle, człowiek odruchowo dodaje więcej źródeł w nadziei, że system zacznie się przydawać. Lepiej zrobić odwrotnie: dodawać mniej źródeł, za to dokładniej czytać strony i częściej pytać.

System ma też ograniczenie związane z wielkością wiki, o którym warto wiedzieć zawczasu. Karpathy pisze, że spis stron, od którego model zaczyna szukanie, sprawdza się zaskakująco dobrze w wiki średniej wielkości, czyli opartej na około stu źródłach i liczącej kilkaset stron. Przy większej wiki potrzebna jest wyszukiwarka, z której agent korzysta sam. Na początku nie musisz się tym zajmować, bo do stu starannie dobranych źródeł dochodzi się miesiącami.

Ćwiczenie na miesiąc

  1. Wpisz przegląd do kalendarza. Wybierz stały dzień i godzinę, na przykład piątek po południu, i zarezerwuj pół godziny.
  2. Dopisz do pliku zasad regułę o dacie. Skopiuj ją z tego odcinka i przy najbliższym przeglądzie poproś agenta o wskazanie stron, które jej nie spełniają.
  3. W każdy poniedziałek zadaj pytanie o zmiany. Użyj polecenia z części o pytaniach.
  4. Po czterech tygodniach przejrzyj plik zasad i odpowiedz na cztery pytania z poprzedniej części.

Co dalej

To ostatni odcinek serii. W pierwszym opisałem kartotekę Luhmanna, czyli metodę, od której zacząłem tę serię. W drugim pokazałem, jak tę metodę zmienia model językowy, który sam prowadzi notatki. W trzecim zbudowaliśmy działający system w pięciu krokach, a w czwartym ustaliliśmy rytm codziennej pracy z tym systemem. Znasz już metodę i wzorzec, masz instrukcję budowy i sposób pracy na co dzień.

Do tematu wrócę w kolejnych tekstach, bo wiele usterek takiego systemu ujawnia się dopiero po kilku miesiącach pracy. Opiszę, co się wtedy psuje i jak wyłapać usterki, zanim narobią szkód.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak zespół uczy się pracy z drugim mózgiem, zajrzyj na stronę JT CONSULTING: opisałem tam warsztat, po którym każda osoba z zespołu pracuje z własnym systemem gromadzenia wiedzy. Kolejne teksty wyślę w newsletterze. Zapisz się na newsletter, żeby ich nie przegapić.

Źródła


Ten tekst powstał z użyciem narzędzi sztucznej inteligencji, bo tak pracuję na co dzień i takiej pracy uczę innych. Każde twierdzenie w nim sprawdziłem i odpowiadam za nie osobiście. Opisany rytm stosuję we własnym systemie. Czas trwania czynności podałem jako szacunek, a przy obserwacjach zaznaczyłem, że nie pochodzą z pomiaru.

Juliusz Tomeczek, AI for Everyone

Juliusz Tomeczek

O autorze

Juliusz Tomeczek

Nazywam się Juliusz Tomeczek. Prowadzę blog AI for Everyone i publikuję tu artykuły o sztucznej inteligencji.

Więcej o mnie

Powiązane artykuły